MÔ HÌNH DU LỊCH FARMSTAY GẮN VỚI BẢO TỒN VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TẠI BẢN LÀNG THÁI HẢI

Ths. Lý Thị Chiên – PGĐ Khu bảo tồn Làng nhà sàn Dân tộc Sinh thái Thái Hải

 

Không chỉ là những nét văn hóa của người Tày được gìn giữ vẹn nguyên tại bản làng, du khách đến đây sẽ được sống trong không khí thanh bình, hòa mình với thiên nhiên, một môi trường sống mang đầy tính cộng đồng, hãy đi, đến và cảm nhận, bạn nhé!

 

1.Giới thiệu chung về du lịch Làng nhà sàn Dân tộc Sinh thái Thái Hải

 

Thái Hải là một trong những khu du lịch tiêu biểu tại Thái Nguyên, đặc biệt là về văn hóa và môi trường sinh thái, với tên gọi đầy đủ là Khu bảo tồn Làng nhà sàn Dân tộc Sinh thái Thái Hải. Du lịch Thái Hải gắn với sinh thái và văn hóa dân tộc Tày, với quần thể 30 ngôi nhà sàn truyền thống trong không gian đồi rừng rộng khoảng 25 ha.

 

Khác với các khu du lịch khác, Thái Hải được tổ chức như một cộng đồng bản làng truyền thống, có sự gắn bó mật thiết với nhau. Ở đó mỗi con người, mỗi gia đình cùng hợp sức, chung tay để làm du lịch cộng đồng, nhằm bảo tồn văn hóa Tày truyền thống và phát triển sinh kế.

 

Giữ gìn nét văn hóa truyền thống tại bản làng Thái Hải

Do được tổ chức như một cộng đồng bản làng, nên Thái Hải vẫn thường thường được quen gọi là Bản làng Thái Hải. Đến nay đã có du khách từ gần 40 quốc gia trên thế giới đến với Thái Hải.

 

Hiện nay tại Thái Hải có khá đầy đủ các dịch vụ du lịch như ẩm thực (nhà hàng), lưu trú, nghỉ dưỡng, tham quan tìm hiểu văn hóa, trải nghiệm cuộc sống, vui chơi giải trí, tổ chức sự kiện. Tuy nhiên, mục tiêu cốt lõi của Thái Hải là du lịch văn hóa gắn với dân tộc Tày và du lịch sinh thái, trong đó có gắn với nông nghiệp hữu cơ.

 

2. Hoạt động du lịch Farmstay tại Thái Hải

 

Khởi nguồn của Thái Hải mục đích không phải xây dựng lên để làm du lịch, mà là nhằm bảo tồn những ngôi nhà sàn đang bị tháo dỡ, phá bỏ tại vùng ATK Định Hóa – Thái Nguyên. Mọi người sống ở đó phần lớn là đồng bào dân tộc Tày, Nùng từ vùng ATK Định Hóa và Đại Từ chuyển về. Họ duy trì cuộc sống bằng cấy trồng, chăn nuôi trên khu vực đồng ruộng, đồi nương của Thái Hải.

 

Dần dần từ đó có người tò mò tự phát đến thăm quan, muốn được ăn uống, thưởng thức những món ăn dân tộc, và muốn nghỉ lại trên những ngôi nhà sàn. Đó là những manh nha đầu tiên cho du lịch Thái Hải. Nhiều người còn muốn ra đồng, lên nương để cùng tham gia công việc nhà nông cùng bà con. Cứ như thế, Thái Hải phát triển du lịch dựa trên những lợi thế sẵn có về sinh kế canh tác nông nghiệp và văn hóa dân tộc Tày.

 

Như vậy những đồng bào dân tộc, những người nông dân của Thái Hải đã làm farmstay ngay từ rất sớm một cách không có chủ định. Tất nhiên khi đó họ không biết farmstay là gì và phải làm như thế nào, mà với một tư duy rất đáng quý của người dân tộc, của người dân quê, đó là có khách đến nhà thì đón tiếp và phục vụ chu đáo.

 

Hiện nay, du khách đến với Thái Hai có thể ở trên nhà sàn theo hình thức lưu trú thông thường hoặc có thể ở trên nhà sàn cùng chính gia đình người dân tại bản làng. Du khách có thể sử dụng ẩm thực theo tiêu chuẩn nhà hàng ở khu vực nhà hàng, hoặc ăn cơm gia đình trên nhà sàn của bà con. Hầu hết thực phẩm từ thịt, cá, rau, củ, quả đều là sản phẩm tự cung tự cấp do bà con chăn nuôi, trồng trọt.

 

Bếp nấu của bà con trong bản làng Thái Hải

Điều đặc biệt, là du khách có thể tham ra vào các hoạt động cùng bà con trên rừng cây hay ngoài nương rẫy, ruộng đồng. Du khách có thể tham gia vào các công việc như trồng rau, chăm sóc. thu hái rau quả. Rồi chính những rau quả đó sẽ phục phụ cho bữa ăn của họ.

 

Điều đó đem lại cảm giác rất thú vị, đặc biệt với người thành thị và du khách nước ngoài. Bên cạnh đó, du khách có thể theo bà con lên rừng (rừng sinh thái thuộc bản làng Thái Hải) chặt tỉa cây, để dùng vào việc sửa chữa, bảo dưỡng nhà sàn, hay chặt tỉa củi để phục vụ cho nấu nướng trên bếp nửa nhà sàn của bà con.

 

Thái Hải rất chú trọng đến môi trường sinh thái, vì coi sự gần gũi với thiên nhiên chính là năng lượng sống tuyệt vời. Thiên nhiên tươi xanh cho dưỡng khí trong sạch, cây rừng chống xói mòn, cung cấp nhiều sản vật quí, đặc biệt là dược liệu cho các bài thuốc dân tộc. Những đồi cây của Thái Hải luôn luôn nổi bật so với xung quanh vì xanh hơn, cao hơn, với những cây rừng có tuổi đời cao hơn.

 

Mặc dù là rừng tự trồng 20 năm, với nhiều cây to, già, nhưng Thái Hải không chặt hạ theo kiểu khai thác thương phẩm, mà để nguyên để giữ gìn sinh thái, chỉ khai thác chặt tỉa có chọn lọc để phục vụ cho công tác duy tu, bảo tồn nhà sàn.

 

Thái Hải có 2 khu vực trồng trọt là khu nhà kính tập trung và khu các ruộng nương xung quanh bản làng. Khu nhà kính có sự hỗ trợ của cơ giới như máy móc cày bừa và hệ thống tưới tiêu tự động. Khu ruộng nương quanh làng về cơ bản vẫn canh tác, sản xuất theo phương pháp truyền thống của đồng bào. Tất cả đều thực hiện nguyên tắc không phun thuốc bảo vệ thực vật và chất kích thích tăng trưởng. Việc sử dụng phân bón hóa học bổ sung cũng rất hạn chế, mà chủ yếu theo phương pháp sản xuất nông nghiệp hữa cơ truyền thống.

 

Ngoài trang trại chăn nuôi cách ly, trong các gia đình, tại mỗi ngôi nhà sàn bà còn đều chăn gà thả vườn, thả đồi, để vừa tận dụng thức ăn tự nhiên, vừa bắt sâu bọ bảo vệ cây trồng, và mối mọt bảo vệ nhà sàn. Đó là nguồn thịt, trứng phục vụ cho cuộc sống gia đình cũng như nấu ăn phục vụ du khách.

 

Rất nhiều du khách cũng tin tưởng mua gà, trứng của bà con khi ra về. Với số lượng gà thả lên đến cả nghìn con trong các gia đình khắp bản làng, du khách sẽ được đánh thức bởi tiếng gà gáy sáng, và tiếng gà mái nhảy ổ buổi trưa. Đó là một âm thanh, một cảm giác rất thú vị của núi rừng, của làng quê.

 

Thái Hải cũng có ao lớn để nuôi thả cá, để lấy thực phẩm phục vụ du khách cũng như cuộc sống của bà con. Tuy nuôi thả với số lượng lớn, nhưng không chăn thức ăn công nghiệp tổng hợp mà nuôi thả tự nhiên với thức ăn tự nhiên như cỏ hay rau, củ, quả tận dụng tại chỗ. Bên cạnh đó, thức ăn cho cá là nguồn bỗng rượu từ nhà nấu rượu, vừa tận dụng được phụ phẩm, vừa chống ô nhiểm môi trường khi phải đổ đi.

 

Khác với đa số các farmstay khác chỉ gắn với lưu trú và nông nghiệp, ở Thái Hải, farmstay còn gắn mật thiết với văn hóa. Đó chính là văn hóa nhà sàn, văn hóa dân tộc Tày, mà cụ thể là vùng ATK Định Hóa – Thái Nguyên.

 

Đến với Thái Hải, du khách không chỉ được ở trong những ngôi nhà sàn truyền thống và trải nghiệm các hoạt động nông nghiệp, mà còn được hòa mình trong không gian văn hóa truyền thống cộng đồng bản làng dân tộc Tày cách đây khoảng 30-50 năm trước.

 

Tại đây bà con vẫn nấu bếp củi trên nhà sàn. Gác bếp có thịt treo và hong bồ hóng những đồ dùng truyền thống bằng tre nứa.Du khách được thưởng thức những món ăn dân tộc được nấu nướng ngay trên bếp lửa nhà sàn, được tthưởng thức các loại bánh dân tộc (bánh gai, bánh chưng, bánh chè lam, bánh khảo…), và có thể tham gia các công đoạn làm bánh cùng gia đình.

 

Những lúc nông nhàn, hay thời gian nghỉ ngơi sau buổi lao động vất vả, bà con thường sinh hoạt gia đình bên bếp lửa để trao đổi nói chuyện cuộc sống hoặc lao động sản xuất. Đôi khi họ cùng nhau đánh đàn tính, hát then. Khi đó, du khách có thể tham dự cùng gia đình và các thành viên của bản làng.

 

Du khách đốt lửa tại bản làng

Không chỉ tham dự các buổi hát then bên bếp lửa nhà sàn, du khách còn có cơ hội được tham dự trải nghiệm những ngày lễ hội đặc sắc văn hóa dân tộc Tày liên quan đến hoạt động sản xuất nông nghiệp như Lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) đầu xuân hay Lễ mừng Cơm mới. Đó cũng là những dịp tốt để thu hút du khách, và qua đó du khách cũng hiểu một phần nào về hoạt động canh tác nông nghiệp của người nông dân dân tộc miền núi.

 

3. Kết quả đạt được, sứ mệnh và phương hướng phát triển

 

Sau một thời gian dài tự “mày mò” cùng những nỗ lực cao của cộng đồng bản làng, mặc dù còn gặp nhiều khó khăn, nhưng Thái Hải đã thu được những kết quả rất đáng khích lệ về hoạt động du lịch nói chung cũng như du lịch farmstay nói riêng. Hình thức farmstay của Thái Hải đã thu hút được các trường học tổ chức cho học sinh đến trải nghiệm với các hoạt động như tham quan đồng rau, hái rau, thịt gà nấu cơm và tổ chức bữa ăn trên nhà sàn của các gia đình. Vào các dịp cuối tuần, các gia đình, các nhóm gia đình thành thị cũng tổ chức các chương trình tương tự cho gia đình, con em mình.

 

Đặc biệt, hình thức farmstay rất được thu hút đối với du khách nước ngoài. Có nhiều du khách đã ở Thái Hải đến cả tháng và trở lại nhiều lần. Những du khách châu Âu, châu Mỹ, châu Phi đang cuốc đất, nhổ cỏ ngoài ruộng hay vác củi trên rừng là hình ảnh không hiếm gặp tại Thái Hải. Họ đi du lịch, nhưng lao động tích cực như những người nông dân thực thụ.

 

Đường vào làng

Cùng với du lịch gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống, Thái Hải đang và sẽ chú trọng đến phát triển du lịch farmstay với các dịch vụ du lịch liên quan đến nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Đó là một mảnh ghép lớn và quan trọng trong phát triển sinh kế cho cộng đồng bản làng. Không chỉ là vấn đề sinh kế, du lịch farmstay của Thái Hải còn mang sứ mệnh với cộng đồng xã hội, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

 

Du khách chụp ảnh lưu niệm tại Thái Hải

Đó là đem con người đến gần với thiên nhiên, biết hướng thiện, yêu lao động. Đặc biệt cũng qua những hoạt động farmstay, để truyền đi thông điệp về nông nghiệp xanh, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường sinh thái với một nền nông nghiệp bền vững.